Kısmi Süreli Çalışan Hakları

Okuyucumuz N. ANIL, kısmi süreli (part-time) çalıştığını, kısmi süreli çalışmada haftalık ve yıllık izin hakkının olup olmadığını sormuştur.

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme, kısmi süreli iş sözleşmesi olarak adlandırılır. Kısmi süreli çalışma İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesinde “İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma” olarak tarif edilmiştir. Buna göre bir çalışmanın kısmi süreli çalışma olarak kabul edilebilmesi için, haftalık çalışma süresinin 30 saat veya daha az olarak belirlenmiş olması gerekmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’na göre, kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.

Bu yasal düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere, kısmi süreli çalışan işçi ile tam süreli çalışan işçi arasında yıllık izin bakımından herhangi bir farklılık söz konusu değildir. Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar iş sözleşmeleri devam ettiği sürece her yıl için hak ettikleri izinleri, bir sonraki yıl izin süresi içine isabet eden kısmi süreli iş günlerinde çalışmayarak kullanırlar.
Yukarıdaki esaslara göre izine hak kazanan kısmi süreli çalışan işçilerle tam süreli çalışan işçiler arasında yıllık izin süreleri ve izin ücretleri konularında bir ayrım yapılamaz. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler yıllık izin süreleri içinde, şayet izinli olmasalar idi çalışabilecekleri süreler dikkate alınarak yıllık izin ücreti alacaklardır.

Kısmi süreli çalışanların hafta tatiline hak kazanması konusunda ise doktrinde ve yargı kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Konuyla ilgili olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir kararında (T:20.11.2008, E:2007/31344, K:2008/1565) “1475 sayılı Yasanın 41. maddesinde, hafta tatiline hak kazanabilmek için önceki 6 günde günlük iş sürelerine göre çalışmış olmak şartı bulunmaktaydı. 4857 sayılı İş Kanununda ise, haftalık iş süreleri çalışılan günlere farklı şekilde dağıtılabileceğinden, hafta tatili tanımı değişmiş, işçinin 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışılmış olması kaydıyla 7 günlük zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı öngörülmüştür. 63. maddede ise, genel bakımdan iş süresinin haftalık en çok 45 saat olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle 4857 sayılı İş Kanunu’nun uygulandığı dönemde, haftalık çalışma süresinin 45 saati bulamayacağından, işçinin hafta tatiline hak kazanması mümkün olmayacaktır.” hükmüne yer vermiştir.

Bizim de katıldığımız bir başka görüşe göre ise 4857 sayılı İş Kanunu’nda işçinin hafta tatiline hak kazanabilmesi için hafta da 45 saatlik çalışmayı tamamlaması gerektiğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. İşçinin haftada beş ve/veya altı gün işe gelip sözleşmesinde belirtilen saatlere uygun olarak çalışması halinde hafta tatiline hak kazanacaktır. Hafta tatili ücreti ise çalışma süresiyle orantılı olarak hesaplanıp ödenecektir.

Kısmi süreli çalışmalarda işçinin çalıştığı gün ulusal bayram ve genel tatil günlerine rastlarsa ve bu günlerde işçi işyerinde çalışırsa işçiye iş sözleşmesine göre hak etmiş olduğu ücreti bir kat fazlasıyla ödenecektir. Çalışmazsa o gün alacağı ücret işveren tarafından kendisine ödenecektir.

Kısmi çalışma ister haftanın bir veya bazı günleri çalışma şeklinde gerçekleşsin, ister her gün birkaç saat şeklinde olsun, işçinin işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yıl geçince kıdem tazminatı hakkı doğacaktır. Hesaplamada esas alınacak ücret ise işçinin kısmi çalışma karşılığı aldığı ücrettir.

Son olarak belirtelim ki, kısmi süreli çalışan işçilerin sigorta bildirimleri, çalıştıkları saatlerin güne çevrilmesi sonucunda oluşan prim günleri esas alınarak yapılmaktadır. Bu hesaplamada her bir 7,5 saatlik çalışma bir gün olarak kabul edilecek, gün kesirleri ise tama iblağ edilerek prim ödeme gün sayısı bulunacaktır.

Dr. Cahit EVCİL